Περιλήψεις Συμποσίου 2018

Τέχνη και Ψυχανάλυση -Κωστής Πέτρου Φωτιάδης Καβάφης
Η Αυτοπροσωπογραφία Ενός Διαχρονικού Ποιητή

Μαρία-Αθηνά Βούλγαρη

Ο Freud στο άρθρο του Τέχνη και Ψυχανάλυση μας εισάγει στον κόσμο της ποίησης λέγοντας ότι ο ποιητής ενεργεί σαν το παιδί που παίζει. Ο ποιητής δημιουργεί σαν ένα παιδί που παίζει έναν φανταστικό κόσμο που τον εφοδιάζει με πολλή λιβιδινική ενέργεια ξεχωρίζοντάς τον ταυτόχρονα καθαρά από την πραγματικότητα. Ο ποιητής ξετυλίγει το ποιητικό του ιδίωμα σαν μια κατασκευή ονείρου μέσα από συμβολισμούς, αλληγορίες, τη συμπύκνωση και τη μετάθεση. Καταθέτει την αυτοπροσωπογραφία του στα ποιήματά του δίνοντας το στίγμα ότι δεν παύει να αποτελεί ένα αντικείμενο ο ίδιος απώθησης, έλξης ή ταύτισης καταθέτοντας κύρια την ερωτική του ταυτότητα στο ποίημά του. Είναι ο ποιητής που δεν είναι ούτε διεστραμμένος, ούτε πρόστυχος, ούτε ερωτικός, αλλά ομοφυλόφιλος. Στην παρούσα εργασία μου θα αναφερθώ στην περίπτωση του άντρα Καβάφη όπως αυτή εκφράζεται στο έργο του και συγκεκριμένα στο ποίημά του «Τα τείχη».


Ψυχωτικές Διεργασίες Επί Ενός Πρωτόγονου Συμπλέγματος Με Αρνητικά Οιδιποδειακά Χαρακτηριστικά

Ευτυχία Γυπαράκη

Κατ’ επανάληψη έχω παρουσιάσει σε συνέδρια εργασίες μου ψυχωτικών ή μεθοριακών ασθενών με προοιδιποδειακά χαρακτηριστικά προκειμένου να αναδείξω σ’ αυτές την έντονη επιμειξία της οιδιποδειακότητας*.  Στην παρούσα εργασία μου θα προχωρήσω ένα βήμα περαιτέρω. Εδώ θα επικεντρωθώ στο ρόλο μιας παντοδύναμης μητέρας η οποία όμως παρουσιάζεται ως θύμα. Η αίσθηση της παντοδυναμίας της γίνεται αντιληπτή από τον γιό της μέσα από την εξωσυζυγική της δραστηριότητα η οποία γνωστοποιείται από τον πατέρα ποικιλοτρόπως στο προσκολλημένο  σ’ αυτή παιδί της. Σ΄ αυτό το πλαίσιο θα τονίσω ιδιαίτερα τον σχηματισμό ομοφυλοφιλικών φαντασιώσεων σε σοβαρά διαταραγμένο μεθοριακό υπόβαθρο. Όταν ο άνθρωπος έχει απολέσει την ικανότητα για επαρκή συμβολοποίηση βρίσκεται σε κατάσταση διπλής ταύτισης όπου αφενός υιοθετεί μια παθητική και επιθετική στάση κατά το πρότυπο του πατέρα του ενώ από την αρχαϊκή σχέση του με την  μητέρα αποκτά μια παρανοϊκή προδιάθεση θαυμασμού για την εκδικητική της αποτελεσματικότητα για λογαριασμό του ιδίου προς τον πατέρα, αλλά και μίσους για την ευνουχιστική της ικανότητα προς τον ίδιο και τον πατέρα. Οι δύο αυτές πλευρές του εαυτού προσπαθούν να συνενωθούν ανεπιτυχώς. Ο ασθενής ανακαλύπτει μέσα στις ομοφυλοφιλικές φαντασιώσεις του την πιθανότητα εξόδου από το δίλημμά του συμμαχώντας με την άτρωτη μητέρα του και γενόμενος ένας παθητικός αποδέκτης των ελεγκτικών επιδιώξεων του πατέρα του. Όλα τα παραπάνω παρουσιάζονται και μέσα από την μεταβιβαστική ερμηνεία δύο ονείρων του ασθενούς μου σε διαφορετικές χρονικές περιόδους της ανάλυσής του.

* » Οι Κλινικές Εφαρμογές της Φροϋδικής Θεωρίας στη Ψύχωση», 2006

» Ο Ναρκισσισμός και οι Ψυχωτικού τύπου προεκτάσεις του στην Κλινική Πράξη», 2008

» Ψυχωτική Ρηχότητα και Νευρωτική Πληρότητα», 2010


Μια Κλινική Περίπτωση Γυναικείας Ομοφυλοφιλίας

Ανδρέας Δετζώρτζης

Είναι γνωστό στην ψυχαναλυτική βιβλιογραφία ότι το θετικό οιδιπόδειο σύμπλεγμα στη γυναίκα έχει «μακρά προϊστορία» και θα μπορούσε να θεωρηθεί δευτερογενές από τη στιγμή που προοιδιποδειακές ταυτίσεις με τη μητέρα είναι έντονες, ενεργές και έχουν τα χαρακτηριστικά του αρνητικού οιδιποδείου συμπλέγματος. Με δεδομένες αυτές τις ναρκισσιστικού-ομοφυλοφιλικού τύπου ταυτίσεις με τη μητέρα το θήλυ εισέρχεται εντός του οιδιποδείου αστερισμού προκειμένου να εξερευνήσει και ει δυνατόν να επενδύσει λιβιδινικά το ετερόφυλο αντικείμενο. Το πλαίσιο εντός του οποίου λαμβάνουν χώρα οι ανωτέρω ψυχικές διεργασίες είναι εξαιρετικά περίπλοκο καθόσον υπεισέρχονται φαντασιώσεις του υποκειμένου οι οποίες με τη σειρά τους εγείρουν Εγωτικές άμυνες. Σε ορισμένες περιπτώσεις η πρωτοκαθεδρία των ανωτέρω αμυνών είναι ψυχαναγκαστικής τάξεως. Σε αυτές τις περιπτώσεις τόσο η μόνωση του συναισθήματος όσο και η επίταση της σκληρότητος του Υπερεγώ θέτουν αναμφισβήτητα το Εγώ του υποκειμένου υπό το καθεστώς εντόνου συγκρουσιακής κατάστασης. Σαν αποτέλεσμα της ανωτέρω σύγκρουσης είναι δυνατό να υπάρξει αναστολή της πλήρους λιβιδινικής επένδυσης είτε προς την ομόφυλη είτε προς της ετερόφυλη κατεύθυνση. Υπ’ αυτή την έννοια το υποκείμενο βρίσκεται σε μια εκκρεμή θέση αδυνατώντας να επενδύσει λιβιδινικά και τα δύο γονεϊκά μορφοείδωλα σαν αποτέλεσμα αναστολής της συνθετικής Εγωτικής λειτουργίας. Ευρίσκεται δηλαδή το υποκείμενο με ανολοκλήρωτη επένδυση τόσο του ομόφυλου όσο και του ετερόφυλου αντικειμένου. Στη συγκεκριμένη κλινική περίπτωση θα καταδειχθεί η ανωτέρω προβληματική σχέση σε ενήλικη γυναίκα με ιδιαίτερη έμφαση στη μεταβίβαση.


Ομοφυλοφιλίες – Όψεις Ομοφυλοφιλίας

Βασίλης Δημόπουλος

Η ασυμμετρία στην ψυχική εξέλιξη μεταξύ των δύο φύλων – παρά την κοινή καταγωγή της σχέσης με το πρωτογενές αντικείμενο (πρωτογενής ομοφυλοφιλία) που είναι η γυναίκα-μητέρα, οι ανατομικές διαφορές μεταξύ τους ορίζουν και την ασυμμετρία της ομοφυλοφιλίας. Αλλά και στο ίδιο φύλο έχουμε ασυμμετρίες. Να γιατί μιλάω για ομοφυλοφιλίες. Σε όλες αυτές τις πολύμορφες και πολυδιάστατες παραμέτρους η υπερτίμηση του φαλλού και η περιφρόνηση της θηλυκής παθητικής θέσης φαίνεται να έχει βαρύνουσα αξία. Το δίπολο αρσενικού-θηλυκού έχει ως υπόβαθρο άλλα ζεύγη αντιθέσεων, αυτών του ενεργητικού-παθητικού, φαλλικού-ευνουχισμένου. Αν θα επιχειρούσε κανείς μία κατάταξη των λειτουργιών της ομοφυλοφιλίας, θα λέγαμε, σχηματικά πάντα, πως έχουμε τις εξής κατηγορίες: α) την οιδιποδειακή ομοφυλοφιλία, όπου το άγχος του ευνουχισμού παίζει τον πρώτο ρόλο. β) την προοιδιποδειακή, οπού το ομοφυλόφιλο αντικείμενο αγαπάται ως προέκταση του ιδεώδους εαυτού. Ιδιαίτερα μάλιστα στην αντρική ομοφυλοφιλία η ερωτική προσκόλληση στην μητέρα κάνει το παιδί ώστε να βάζει τον εαυτό του στην θέση της ταυτιζόμενο μαζί της και παίρνει τον εαυτό του ως μοντέλο βάσει του οποίου βρίσκει το αντικείμενο αγάπης. Είναι προφανής η ναρκισσική εδώ διάσταση της ομοφυλοφιλίας. Ιδιαίτερα για το αγόρι μπορούμε να πούμε πως, απογοητευμένο από την κολλώδη σχέση με την μητέρα του, στρέφεται στον πατέρα, ο οποίος όμως αποδεικνύεται αδύναμος να λειτουργήσει ως τρίτος. Βεβαίως, έχουμε και την άλλη εκδοχή σε αυτήν την κατηγορία της ομοφυλοφιλίας, όπου το μίσος και ο εξευτελισμός στον αντίζηλο κάνει το παιδί να αρνείται να ταυτιστεί μαζί του, έτσι ώστε μένει προσκολλημένο στο αρχικό ομόφυλο αντικείμενο. Είμαστε στην κατηγορία του πρωτογενούς ναρκισσισμού. Την παρουσίαση θα εμπλουτίσω με την κλινική μου εμπειρία.


Ψυχική Αμφισεξουαλικότητα  Ή  Γιατί Η Ήρα Τύφλωσε Τον Τειρεσία;

Σταύρος Κεβόπουλος

Η αρχαία ελληνική μυθολογία υπήρξε πάντα ο τροφοδότης της ψυχαναλυτικής σκέψης. Είναι γνωστό, ότι οι ιδιοφυείς ανακαλύψεις του Φρόυντ στηρίχτηκαν πάνω στους ελληνικούς μύθους και ήρωες. Στην εργασία αυτή θα εστιάσουμε στον μύθο που αφορά στον μάντη Τειρεσία και την έννοια της ψυχικής αμφισεξουαλικότητας. Ο μάντης Τειρεσίας, ο πιο φημισμένος μάντης εκείνης της εποχής στην Ελλάδα, ήταν ο μοναδικός άνθρωπος σύμφωνα με τον μύθο, που έζησε ένα μέρος της ζωής του σαν άντρας και ένα μέρος σαν γυναίκα. Κλήθηκε λοιπόν ο Τειρεσίας, να λύσει τη διαφωνία που είχαν ο Δίας με τη σύζυγό του, την Ήρα, αφού οι δύο θεοί γνώριζαν ότι είχε υπάρξει διαδοχικά και άνδρας και γυναίκα. Το ερώτημα που του έθεσαν ήταν: «Ποιος ηδονίζεται περισσότερο κατά την ερωτική πράξη, ο άνδρας ή η γυναίκα;» Τότε, ο Τειρεσίας απάντησε αδίστακτα: «Αν διαιρούσαμε την ηδονή σε μέρη δέκα, ένα θα έπαιρνε ο άντρας και εννιά η γυναίκα». Η Ήρα θύμωσε τόσο πολύ με το σαρκαστικό χαμόγελο του Δία, ώστε τύφλωσε τον Τειρεσία  Ο Δίας τότε, για να τον αποζημιώσει, του έδωσε το χάρισμα της μαντικής και διάρκεια ζωής εφτά γενεών. Σύμφωνα με τον Φρόυντ κάθε ανθρώπινο όν διαθέτει από την φύση του σεξουαλικές διαθέσεις ταυτόχρονα αρσενικές και θηλυκές, οι οποίες εμφανίζονται μέσα στις ψυχικές συγκρούσεις από τις οποίες διέρχεται το υποκείμενο προκειμένου να αποδεχθεί το φύλο του. Με τον όρο ‘’ψυχική αμφισεξουαλικότητα’’, εννοούμε την ώριμη ψυχική εξέλιξη, όπου το ψυχικό όργανο έχοντας επαρκώς συμβολοποιήσει τον ευνουχισμό, είναι σε θέση να επιλέξει φύλο. Η ψυχολογική σπουδαιότητα της αμφισεξουαλικότητας διατρέχει σχεδόν το σύνολο του έργου του Φρόυντ και αυτήν θα διερευνήσουμε στην παρούσα εργασία .Το αναπάντητο ερώτημα που παραμένει όμως είναι : Ποιο ήταν το κίνητρο της Ήρας για να τυφλώσει τον Τειρεσία…;


H Αντιμεταβιβαστική Προδιάθεση Προς Την ‘Αγάπη’ Με Ομοφυλοφιλικούς
Ασθενείς

Κατερίνα Οικονόμου

Υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες αντιμεταβιβαστικά ο αναλυτής έλκεται από την ομοφυλοφιλική ψυχοπαθολογία του ασθενούς του. Πολλές φορές δημιουργείται ένας ιδιάζον σύνδεσμος που αποκαλείται ‘έκφραση αγάπης’ από τον ασθενή για τον αναλυτή και αντίστροφα. Η επανάληψη ενός τραύματος μεταξύ μητέρας και παιδιού είναι πολύ πιθανά η σχετική αιτία αυτού του φαινομένου τουλάχιστον στο κλινικό παράδειγμα που θα αναφερθεί. Η έκφραση της αγάπης εν προκειμένω αναπαράγει στοιχεία της σαδομαζοχιστικής σχέσης του παρελθόντος με το μητρικό αντικείμενο. Ο αναλυτής εμπλεκόμενος σε τέτοια αντιμεταβιβαστική δυσκολία μπορεί να διαιωνίζει εκλογικευτικά την όλη αμυντική κατάσταση αποφεύγοντας την ερμηνεία επι της ναρκισσιστικής διάστασης του φαινομένου.


Ανατομικές Διαφορές Των Φύλων  Και Ο Αντίστοιχος Φθόνος Που Μπορεί Να Τις Έλκει  Προς Τον Αμοιβαίο Ευνουχισμό

Βασίλειος Μαούτσος

Η Οιδιποδειακή κατάσταση διακινούμενη μονίμως από το βαρέως απωθημένο σεξουαλικό ένστικτο χαρακτηρίζεται από την υπερεπένδυση επί των γεννητικών οργάνων τα οποία και λιβιδινοποιεί δυσανάλογα συγκριτικά με οτιδήποτε άλλο σωματικό ή, συμβολικό. Ως αποτέλεσμα  της αναπόφευκτης διαφοροποίησης μεταξύ πέους και αιδοίου δημιουργούνται προϋποθέσεις έντονου φόβου ευνουχισμού  στον άνδρα και φθόνος του πέους στην γυναίκα. Η επακολουθούσα ένταση της αντίστοιχης επιθυμίας για το έτερο φύλο συνάδει με την φύση αυτών των ακραίων συναισθημάτων. Συχνά, σε περιπτώσεις ασθενών με συνειδητοποιημένες ομοφυλοφιλικές τάσεις παρατηρούμε την συγκεκριμένη λιβιδινική διαδικασία να αναιρείται μέσω αντιδραστικού σχηματισμού με αποτέλεσμα αντί για το φθονερό πέος να ανακαλύπτουμε ένα  φαντασιωτικό πέος στη θέση του γυναικείου αιδοίου και συνεπακόλουθη  αποποίηση της θηλυκότητας του υποκειμένου ενώ αντί για το αίσθημα του ευνουχισμένου αιδοίου να ανακαλύπτουμε ένα εξιδανικευμένο αιδοίο στη θέση του ανδρικού πέους και συνεπακόλουθη αποποίηση του ανδρισμού του υποκειμένου. Φυσικά σε αμφότερες τις ανωτέρω περιπτώσεις έχουμε κλινικά έντονες ομοφυλοφιλικές προεκτάσεις. Στους άνδρες η διαπίστωση της ομοφυλοφιλικής ψυχοπαθολογίας προσομοιάζει με ψυχαναγκασμό ενώ ταυτόχρονα βρίσκουμε την κλασική ταύτιση με την πανίσχυρη φαλλική μητέρα. Στα υπό θεώρηση κλινικά δεδομένα αρρένων ασθενών έχουμε συναισθηματική επιθετικότητα συχνά να κινείται σε δημιουργικό μεν επίπεδο ενώ η ομοφυλοφιλική πράξη κινείται σε εκδραματιστικό επίπεδο πρωκτικής διέγερσης με ψυχική επιβεβαίωση του ευνουχισμού. Αυτή η κλινική εικόνα πλην των άλλων συνδυάζεται και με έντονη διανοητικοποίηση που εκφράζεται ως διθυραμβική ευφυΐα εκ του κατορθώματος της αποτίναξης των οιδιποδειακών περιορισμών.


Η Ομοφυλοφιλία Δεν Είναι Ασθένεια

Άλκης Σιώζιος

Κατά το Φρόυντ υπάρχουν τρεις ομάδες χαρακτηριστικών, τα φυσικά σεξουαλικά χαρακτηριστικά (η ύπαρξη πέους ή κόλπου-αιδοίου), ο ψυχικός σεξουαλικός χαρακτήρας (αρρενωπή ή θηλυκή συμπεριφορά) και το είδος του σεξουαλικού αντικειμένου, τα οποία ως ένα σημείο μπορούν να ποικίλουν το ένα από το άλλο και μπορεί να συμπέσουν στα διάφορα άτομα με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς. Οι λεγόμενες σεξουαλικές επιλογές αναπαριστούν τις καλύτερες δυνατές λύσεις, που μπόρεσε να βρει το παιδί του παρελθόντος… (κατά την οιδιπόδεια σύγκρουση) και οι οποίες παρουσιάζονται στο παιδί ή στον έφηβο ως αποκαλύψεις, του ποιά είναι η σεξουαλικότητά του, μαζί με την επώδυνη πολλές φορές αναγνώριση, ότι αυτή είναι κάπως διαφορετική από την αντίστοιχη των άλλων. Δεν υπάρχει συνείδηση της επιλογής. (Τζ. Μακ Ντούγκαλ). Η ομοφυλοφιλία για το Φρόυντ αλλά και για το κύριο ρεύμα της ψυχανάλυσης διαχρονικώς έως σήμερα δε θα μπορούσε να ταξινομηθεί ως ασθένεια, αλλά ως μια παραλλαγή της σεξουαλικής λειτουργίας, που προέρχεται από μια ορισμένη αναστολή της σεξουαλικής ανάπτυξης. Αποτελεί ένα σύμπτωμα και όπως συμβαίνει με το σύνολο σχεδόν των συμπτωμάτων, δεν μπορεί από μόνο του να οδηγήσει σε διάγνωση ψυχοπαθολογίας. Για την ψυχανάλυση η έννοια της ασθένειας ορίζεται από το εκάστοτε υποκείμενο και με γνώμονα το βαθμό εναρμόνισης των συμπτωμάτων ή των συμπεριφορών του με το Εγώ του, καθώς και με την έκταση που αυτά καταλαμβάνουν στη συνολική ψυχική του οικονομία. (ποσοτική διάσταση). Θα ήμασταν ακριβέστεροι εάν αναφερόμασταν σε ομοφυλοφιλίες, μια και ο όρος χρησιμοποιείται για διαφορετικές κλινικές οντότητες, από το αρνητικό οιδιπόδειο ως πιο πρώιμες ναρκισσιστικές οργανώσεις. Σε γενικές γραμμές θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι η μη αποδοχή (άρνηση, κλπ) από το Εγώ του υποκειμένου των φιλομόφυλων επιθυμιών του συνδέεται μάλλον με ψυχοπαθολογία (νευρώσεις, διαστροφές και ψυχώσεις) παρά η αποδοχή τους. Στην εργασία μου θα παρουσιάσω τις βασικές ψυχαναλυτικές απόψεις περί ομοφυλοφιλίας, με κάποια κλινικά παραδείγματα.


Μία Εκ Των Κλινικών Διαβαθμίσεων Της «Διπλής Ζωής» Του Άρρενος Είναι Εξαιτίας Της Ομοφυλοφιλικής Του Προδιάθεσης.

Ανδρονίκη Ρόζα Σταθοπούλου

Στη βασική ιδέα περί της ανδρικής ομοφυλοφιλίας υπεισέρχεται η σχέση του αγοριού με την φαλλική μητέρα. Όμως, η σχέση αυτή, πέραν της ευνουχιστικής της διάστασης σε σχέση με το παιδί, συνεπάγεται και ποικίλου βαθμού φαντασιώσεις περί του αδύναμου πατέρα. Ουσιαστικά, αυτό το οποίο συναντάμε σε αντίστοιχες περιπτώσεις είναι κάτι παρόμοιο με την προκείμενη κλινική μου, υπό παρουσίαση, περίπτωση. Σύμφωνα με αυτή, ο πατέρας όχι μόνο δεν είναι αδύναμος, αλλά, σε ένα επίπεδο παρανοϊκών προβολών και ψυχικής σκηνοθεσίας, μπορεί να επιδεικνύει, ακόμα και σε συνεργασία με την μητέρα, συνεπακόλουθη αδιαφορία και να συμμετέχει σε κάποια θεατρικού τύπου παράσταση εναντίον του ψυχισμού του παιδιού τους. Σε τέτοιου είδους διαταραχές των οιδιποδειακών αλλά και προοιδιποδειακών γονεϊκών ενδοβολών, η ομοφυλοφιλία δεν είναι αυτό που προέχει. Συναισθήματα σύγχυσης, παρερμηνείας, εγκληματικής επιθετικότητας, ακόμη και αυτοκτονικής συμπεριφοράς συρρέουν υπό το πέπλο μιας ενεργητικότητας και συγκεκαλυμμένης μετουσίωσης. Σε αντίστοιχες περιπτώσεις, δεν έχουμε αμιγή επένδυση επί του ομοφυλοφιλικού αντικειμένου λόγω μιας σχαστικής διαδικασίας, η οποία καταλήγει κλινικά σε αμφισεξουαλικότητα. Αντίρροπες δυνάμεις, εν προκειμένω, αρσενικές και θηλυκές δρουν από κοινού εντός του και υπό το κράτος άγριων φαντασιώσεων του προκαλούν αβάσταχτη ενδοψυχική σύγκρουση, αναταραχή και πανικό. Βάζουν, έτσι, φωτιά στο οιδιπόδειο του σύμπλεγμα και πλήττουν το ταξίδι που διανύει για να γίνει άρρεν. Η κλινική περίπτωση στην οποία αναφέρομαι ενέχει όλα τα ανωτέρω και, επιπλέον, μια ισχυρή μεταβιβαστική και αντιμεταβιβαστική επικοινωνία, στοιχεία τα οποία κατά τη διάρκεια της συνεδρίας εμπεριέχουν ιδιαίτερη φόρτιση και κατ’ επέκταση δυσκολία αντιμετώπισης του παρεχόμενου υλικού.


Κλινική Περίπτωση Γυναικείας Ομοφυλοφιλίας Σε Λανθάνουσα Μορφή Σε Περιβάλλον Λανθάνουσας Ανδρικής Ομοφυλοφιλίας

Ξανθή Σταυριανού-Χαλίδα

Η ομοφυλοφιλική προδιάθεση στις γυναίκες, σε αντίθεση με εκείνη των  ανδρών, έχει θεωρηθεί δυσνόητη και  ως ένα βαθμό απροσδιόριστη.  Το ερώτημα του Freud, ως προς το τι θέλει μια γυναίκα από έναν άνδρα, θα μπορούσε κάλιστα να ισχύει και σήμερα. Στην πορεία της ψυχαναλυτικής εξέλιξης, ενδεχομένως ορισμένοι να είναι έτοιμοι να απαντήσουν, ότι αυτό το οποίο θέλει μια γυναίκα από έναν άνδρα, δεν είναι διαφορετικό από εκείνο, το οποίο θέλει ένας άνδρας από μια γυναίκα, δηλαδή, μια σχέση ερωτική με τη μητέρα της.  Μία σχέση η οποία εν συνεχεία μπορεί να επεκτείνεται ερωτικά και προς τους άνδρες ανεξαρτήτως της απορρέουσας ή, μη ηδονής εκ του πέους. Κάπως έτσι μία γυναίκα ενδέχεται να βιώνει την ναρκισσιστική κατάσταση: θέλει τον άνδρα μόνο για την τεκνοποίηση, καθώς και την υποκατάσταση του πέους μ’ ένα μωρό.  Όμως, όσο κι’ αν κατά βάση, η γυναίκα προτιμά τη μητέρα της ακόμη και μετ’ οιδιποδειακά σαν βρει στο πρόσωπο εκείνης τη φαλλική γυναίκα τότε ακολουθείται συνδιαστικά μια σχάση – αφενός παθητική αγάπη αντιπροσωπευτική της μητρικής εικόνας του εαυτού της και αφετέρου ενεργητική αναζήτηση της ανεξαρτησίας της απ’ την μητέρα με έναν άνδρα, που θα στρέφεται εναντίον της μητέρας και θα είναι ο οιδιποδειακός υποστηρικτής της. Η γυναίκα, η οποία δεν επιλύει αυτή τη σχαστική διαδικασία έχει ασυνείδητα ταυτιστεί  με τη δυναμική όψη της δικής της μητέρας, αποκτά πέος και μεταθέτει τις λιβιδινικές της επιθυμίες προς τον χώρο των ανδρών, όχι λιγότερο ευνουχισμένων από εκείνη. Η δυναμική της ομοφυλόφιλης γυναίκας, δεν ενέχει μέσα της τόσο το φθόνο του πέους, αλλά τη φαντασίωση ενός ανταγωνιστικού, φετιχιστικού πέους που καθορίζει το υπόλοιπο της ψυχοπαθολογίας της. Ενδιάμεσες καταστάσεις λανθάνουσας γυναικείας ομοφυλοφιλίας, είναι επίσης αρκετά συχνές.  Μια μορφή εξ’ αυτών, θα αναφέρω στην κλινική περίπτωση που θα παρουσιάσω στην εργασία μου.


Μια  Περίπτωση Μη Ομοφυλοφιλικής Ομοφυλίας

Μαρία Τσιλιβίγκου

Δεν είναι καθόλου αυτονόητο να εξελιχθεί κάποιο άτομο σε  ετερόφυλο άλλωστε όλοι οι ψυχαναλυτές γνωρίζουμε πολύ καλά  πόσο περίπλοκη και πολλές φορές εντελώς συγκυριακή είναι αυτή η διαδικασία. Και τότε έρχεται η  κλινική πράξη να μας  αποδείξει  ότι επίσης  δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι μπορεί κάποιο άτομο το οποίο  παρουσιάζει ομόφυλες τάσεις και ομόφυλο ψυχισμό να εξελιχθεί σε ομοφυλόφιλο.  Διαπιστώνουμε λοιπόν  ότι κάποιοι  αναλυόμενοι  μας – αντίθετα ίσως από το αναμενόμενο και το κλινικά προφανές – όχι μόνο δεν αναπτύσσουν και δεν υιοθετούν μια μόνιμα ομοφυλοφιλική συμπεριφορά αλλά και στην περίπτωση ακόμη που  εκδηλώσουν μια ομοφυλόφιλη σεξουαλική συμπεριφορά  αυτή   παραμένει αποσπασματική και στο επίπεδο της περιπέτειας και του «ψαξίματος». Προφανώς, ασυνείδητοι ομοφυλοφιλικοί φόβοι τους αποτρέπουν. Πρόκειται για φόβους  που ούτε πυροδοτούνται ούτε  επηρεάζονται καθοριστικά από  οιδιποδειακές και Υπερεγωτικές απαγορεύσεις ούτε και από κοινωνικές προκαταλήψεις. Οι αναλυόμενοι αυτοί προβάλλουν τον εαυτό τους ως  ετερόφυλο  και  αντί μιας  σταθερής εκδραμάτισης  της ασυνείδητης, εν πολλοίς, ομοφυλοφιλικής τους επιλογής επιλέγουν σαν διέξοδο την ψυχανάλυση. Η  συνειδητή ελπίδα είναι ότι η ανάλυση  θα τους βοηθήσει να διαρρήξουν τον αέναο κύκλο του καταναγκασμού  της επανάληψης των αποτυχημένων προσπαθειών τους και να δημιουργήσουν ετερόφυλες ερωτικές  σχέσεις καθώς επίσης  την ασυνείδητη ελπίδα ότι η ψυχανάλυση θα  ισχυροποιήσει το ενεργητικό και ανδρικό κομμάτι τους – που αποτελεί αίτημα τόσο των  αντρών  όσο και των  γυναικών – και έτσι να  τους απαλλάξει από τους ομοφυλοφιλικούς τους φόβους  που  τόσο πολύ τους ταλαιπωρούν.  Οι  φόβοι αυτοί στην ουσία  είναι παρανοειδή   άγχη και  φαντασιώσεις  που συνδέονται κατά κύριο λόγο με τον πανικό που τους προκαλεί το γεγονός  να βρεθούν  σε  παθητική θέση σε συνδυασμό  με την ενεργητική θέση  του αντικειμένου τους που κατά τα άλλα και ασυνείδητα τόσο  πολύ επιθυμούν και επιζητούν  ταυτόχρονα.


Οι Εκφράσεις Της Σεξουαλικότητας Διαβάζοντας Το Μυθιστόρημα Του Marcel Proust «Αναζητώντας Τον Χαμένο Χρόνο»

Κώστας Τσώλης

Ο Marcel Proust (1871-1922) άρχισε να γράφει το δεκαπεντάτομο μυθιστόρημά του το 1907, σε ηλικία 36 ετών. Η τελική διάταξη του έργου του είναι η ακόλουθη: 1) Από τη μεριά του Σουάν, 2) Στον ίσκιο των ανθισμένων κοριτσιών, 3) Η μεριά του Γκερμάντ, 4) Σόδομα και Γόμορα, 5) Η φυλακισμένη, 6) Η δραπέτισσα, 7) Ο ξανακερδισμένος χρόνος. Ο ίδιος ο συγγραφέας γράφει: «Αυτό είναι το βασικό βιβλίο, το μόνο αληθινό βιβλίο που ένας συγγραφέας δεν χρειάζεται να το επινοήσει, αλλά μόνο να το μεταφράσει, εφόσον υπάρχει μέσα στον καθένα μας». Στο μυθιστόρημα υπάρχει ένα Αφηγητής, ο οποίος περιγράφει τις δικές του εμπειρίες, αναλύει τον εαυτό του, καθώς και τους χαρακτήρες και τη σεξουαλικότητα των άλλων ανθρώπων, όπως η οιδιποδειακή σχέση, η ηδονοβλεψία, ο ναρκισσισμός, η ομοφυλοφιλία, ο σαδομαζοχισμός, η ανάγκη για αγάπη και ο χωρισμός και άλλα. Όλα αυτά μας τα διηγούνται οι αναλυόμενοί μας ως φαντασιώσεις του συνειδητού και του ασυνειδήτου και πολλές φορές τα κάνουν πράξη. Το μυθιστόρημα αυτό αρχίζει με την περίφημη πρωταρχική σκηνή του «φιλιού που δεν δόθηκε» (από τη μητέρα) σε πρώτο πρόσωπο. Ο Proust ήταν τότε επτά ετών. Μετά το νυχτερινό «φιλί» ο πατέρας εξαφανίζεται από το μυθιστόρημα και η σχέση του Proust με τη μητέρα του γίνεται όλο και περισσότερο στενή, παλινδρομική και προ-οιδιποδειακή. Ο θάνατος της μητέρας του το 1905 σημάδεψε τον Proust. Αφού πέρασε μήνες βαθειάς θλίψης, ο Proust αναγνώρισε την ενοχή του για τον ατελείωτο αλληλοσπαραγμό με τη μητέρα του και κατά συνέπεια μπόρεσε να τη συγχωρέσει. Τότε, το 1907, σε ηλικία 36 ετών γύρισε νοερά στο βράδυ του «φιλιού» στο Ωτέιγ, εκεί όπου αρχίζει το μυθιστόρημα. Στη συνέχεια του μυθιστορήματος εμφανίζεται στη «σκηνή» ο Αφηγητής (persona του Proust). Η περίπλοκη σεξουαλικότητα του Proust αρχίζει από παιδί και η κορύφωσή της αντιπροσωπεύεται από το βαρώνο ντε Σαρλύς, που είναι και το εξιλαστήριο θύμα του Proust. Όταν ο Πανδαμάτωρ Χρόνος κάνει την εμφάνισή του, ο Αφηγητής αντιλαμβάνεται ότι η τέχνη είναι η σωτηρία του και αποφασίζει να γράψει το βιβλίο που είχε μέσα του. Ολόκληρη η δομή του μυθιστορήματος περικλείεται ανάμεσα στις επτά σελίδες της εισαγωγής του «φιλιού» όπου στις ελάχιστες σελίδες της είχε βιώσει και σκιαγραφήσει την αρχή του μυθιστορήματος, τον «Χαμένο Χρόνο» και το τέλος αυτού, τον «Ξανακερδισμένο Χρόνο». Ο Μ. Proust (1871-1922) μυθιστοριογράφος και ο S. Freud (1856-1939) ψυχαναλυτής δεν ειδώθηκαν ποτέ ούτε ο ένας γνώριζε το έργο του άλλου. Ως βαθείς όμως ερευνητές της ανθρώπινης ψυχής οδηγήθηκαν συχνά στις ίδιες σκέψεις.


Η Ομοφυλοφιλία Στην Διεργασία Της Ψύχωσης

Διονυσία Χρόνη

Η ομοφυλοφιλία αποτελεί ένα φυσιολογικό στάδιο στην εξελικτική πορεία κάθε ανθρώπου κατά τη διαμόρφωση του Οιδιπόδειου συμπλέγματος. Βρισκόμενο το άτομο στο χώρο των Οιδιποδειακών ταυτίσεων και της διαπραγμάτευσης του ευνουχιστικού συνδρόμου μπορεί να καθηλωθεί σε μια συναισθηματική σεξουαλικού τύπου σχέση με τον γονέα του ιδίου φύλου. Σε αυτή τη περίπτωση η ομοφυλοφιλία αποκτά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά επί μονίμου βάσεως. Τότε το άτομο έχει μια ενεργή σεξουαλική ζωή με άτομα του ιδίου φύλου. Βέβαια όταν οι καθηλώσεις λάβουν χώρα σε πρωιμότερα, προ-ευνουχιστικά στάδια φαντασιώσεων και άπτονται αμιγώς ναρκισσιστικών εμπειριών της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης η ομοφυλοφιλία είναι εντελώς διαφορετικής παρουσίας καθώς αφορά αρχαϊκά αντικείμενα τα οποία έχουν υποστεί σχαστικές διεργασίες και δίνουν κλινικά χαρακτηριστικά ψυχωτικού τύπου. Στη παρούσα εργασία μου θα συζητηθούν τα ομοφυλοφιλικά βιώματα διακινούμενα από τον φόβο του αντικειμένου σε μια περίπτωση ψυχωτικής ασθενούς.

Ομιλία Τετάρτης 29 Μαρτίου 2017

«Η ψυχοσωματική στην ψυχανάλυση»

Βασίλης Δημόπουλος

Περίληψη: Η ψυχοσωματική Σχολή του Παρισιού (IPSO), διαφοροποιείται από άλλες προσεγγίσεις οι οποίες αφορούν την κατανόηση της ψυχοσωματικής νόσου (Σχολή του Σικάγου: Alexander, Groddeck, κ.α.). Οι τελευταίες θεωρούν πως στο ψυχοσωματικό νόσημα, βρίσκουμε ένα ασυνείδητο νόημα, ενώ η IPSO το θεωρεί ως αποτέλεσμα αδυναμίας ψυχικοποίησης. Οι διεγέρσεις μ’ άλλα λόγια, οι οποίες ξεκινούν από το σώμα, βρίσκουν το δρόμο των αναπαραστάσεων και συναισθημάτων κλειστό και επομένως θα εκφορτιστούν μέσω συμπεριφοράς ή στο σώμα. Η εκφόρτιση στο σώμα, προκαλεί ιστολογική βλάβη (αυτή είναι και η διαφορά από άλλες σωματικές δυσλειτουργίες όπως η υστερία και η υποχονδρία), η οποία δεν έχει συμβολικό περιεχόμενο, είναι μία «τυφλή» νόσος. Γι’ αυτό και λέμε πως αυτά τα νοσήματα αφορούν την κλινική του «κενού», του «άδειου», του «λευκού». Στο ερώτημα αν πρόκειται για έλλειμμα ή άμυνα, η απάντηση είναι δύσκολη, αν και η άμυνα της καταστολής (όχι απώθηση) φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο. Αποτέλεσμα αυτής, αλλά και άλλων αμυνών (διάψευση, διχοτόμηση μεταξύ σώματος – ψυχής) έχουμε την κλινική εικόνα μίας χρηστικής, μηχανιστικής ζωής, δηλαδή ζωής προσανατολισμένης σε συμπεριφορές, απογυμνωμένες από το συναίσθημα και της αποκαλούμενης θεμελιώδους κατάθλιψης. Σ’ αυτές τις νοσολογικές οντότητες προτείνουμε τροποποίηση της αναλυτικής τεχνικής, με τον αναλυτή, να είναι πιο ενεργητικός και να προτείνει σκέψεις και συναισθήματα τα οποία υπολείπονται στον θεραπευόμενο.

Ομιλία Τετάρτης 22 Φεβρουαρίου 2017

Γλώσσα, το ανθρώπινο σύμπαν

Μαρία Τσιλιβίγκου

Περίληψη: Από τις πρώτες κιόλας ψυχαναλυτικές ανακαλύψεις του Freud περί τα τέλη του 190υ αιώνα, περί υστερίας, ανακαλύψεις χαρακτηριζόμενες εκ τους αποτελέσματός τους ως άκρως ανατρεπτικές και επαναστατικές, κατέστη απόλυτα σαφές ότι η υστερία, για τον ιδρυτή της ψυχανάλυσης, αποτελούσε μια ιδιάζουσα μορφή εκτροπής του λόγου εκ της συνήθους οδού του και μετατροπής του σε σωματικό λόγο. Ως αιτία αυτής της μετατροπής ο Freud θεώρησε υπεύθυνα τα υπολείμματα των αδύναμων να συγκροτηθούν ως τέτοιες αναπαραστάσεων. Άποψη που ο Freud, στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, την επεξέτεινε ως μια γενική αρχή αφορούσα κάθε μια από τις υπόλοιπες ψυχικές νόσους αλλά και την εξειδίκευσε για την κάθε μια εξ αυτών.
Ωστόσο, το καθοριστικό ερώτημα, αν το έργο του ψυχαναλυτή αφορά στην απελευθέρωση του υποκειμενικού λόγου του υποκειμένου, τον υποταγμένο στο εσωτερικό ξένο σώμα και τις απορρέουσες από αυτό άμυνες ή στην απελευθέρωση της γλώσσας, ως μιας προϋπάρχουσας δομής κατά τη γέννηση του υποκειμένου, φαίνεται να απασχολεί και να συζητείτε ακόμα εντόνως εντός της ευρύτερης ψυχαναλυτικής κοινότητας.

Ομιλία Τετάρτης 25 Ιανουαρίου 2017

«Κλινική Παρουσίαση: Αν στην ψυχωτική διεργασία το συναίσθημα δεν είναι αποκομμένο από την συνείδηση ως θα ανεμένετο τότε αυτό μπορεί να έχει υποκατασταθεί από το σύνολο του Εγώ του ασθενούς σε μία παραπλανητική Νεύρωση»

Βασίλειος Μαούτσος

Περίληψη: Η ψυχική διάσταση που ορίζει το είδος, την ποιότητα και την ποσότητα της εκάστοτε ψυχικής νόσου είναι το συναίσθημα το οποίον πάσχει στον τρόπο και στη πορεία της επένδυσής του επί του συνόλου του ψυχισμού. Αυτό ούτε είναι πάντοτε εμφανές αλλά ούτε καν χρειάζεται να βρίσκεται στο προσκήνιο αφού οι άμυνες το ωθούν προς τα πίσω έτσι ώστε να επαυξάνονται οι συνθήκες αποδοχής και επικοινωνίας του Εγώ του ασθενούς από τον αναλυτή. Όλα αυτά γίνονται αυτομάτως. Συγκεκριμένα, στη περίπτωση της ψυχωτικής διεργασίας, με την απίθανη βραδύτητα και την υπόγεια διαδρομή που την χαρακτηρίζει, το συναίσθημα ενώ καταστρέφει τα ψυχικά περιεχόμενα που αδυνατεί να συντονίσει συγχρόνως δίδεται σ’ αυτές τις εν πολλοίς άχρηστες αντιπροσωπεύσεις ο χρόνος να οργανωθούν προκειμένου να περισωθεί ότι μπορεί. Ως τελικό αποτέλεσμα θα εμφανιστεί πέραν της τυπικής εικόνας αποσπασματικής επικοινωνίας του ασθενούς και μία ψευδής παρουσία κάποιας μορφής ψυχικής υγείας. Συμβαίνει δε αυτό εξ αιτίας ενός δευτερογενούς εγωτικού σχηματισμού που έχει ατάκτως επικαλύψει τις σοβαρές ατέλειες που έχουν δημιουργηθεί και τα συντρίμμια του έχουν πάρει την θέση του απλού και απροσχημάτιστου συναισθηματικού αυθορμητισμού.

Ομιλία Τετάρτης 30 Νοεμβρίου 2016

«Οι παρεμβάσεις επί του ναρκισσισμού συνιστούν πηγή δυστυχίας, αλλά και ο ίδιος ο ναρκισσισμός αποτελεί ότι πιο επισφαλές για το άτομο, κλινικό παράδοξο: Κλινική Παρουσίαση»

Ευτυχία Γυπαράκη

Περίληψη: Η συναισθηματική φόρτιση της ναρκισσιστικής ικανοποίησης ισοδυναμεί με την ηδονή η οποία είναι εν πολλοίς πολλαπλά ανεσταλμένη από αυτή την ίδια την λειτουργικότητα του ψυχικού οργάνου. Παρά ταύτα, στην περίπτωση των σοβαρών μεθοριακών διαταραχών η ευχαρίστηση και τα ηδονιστικά της υποκατάστατα δεν παύουν να λειτουργούν εντός του ψυχισμού πεισματικά και ακατάπαυστα. Γι’ αυτό το λόγο, σε παρόμοιες κλινικές περιπτώσεις, δεν αναφερόμαστε σε συμβιβασμό μεταξύ των μερών του ψυχικού οργάνου, αλλά σε προβολές και πολύ περισσότερο σε σχάσεις. Έτσι, ο μεθοριακός ασθενής δύναται να κρατά μια διάσταση αμιγούς ανεξαρτησίας την οποία αντιπαλεύεται ανεπιτυχώς το υπόλοιπο της ύπαρξης του.

Ομιλία Τετάρτης 26 Οκτωβρίου 2016

«Η Γυναίκα στα μάτια του Freud – Η γυναίκα στα μάτια του Καζαντζάκη»

Μαρία-Αθηνά Βούλγαρη

Περίληψη: Ένα ταξίδι στις ιστορικές απαρχές της Φροϋδικής ψυχανάλυσης που περνά από την α-χρονική απαρχή της θεραπείας και της θηλυκότητας, η οποία κατασκευάζεται και
επαναλαμβάνεται στην ψυχαναλυτική διεργασία.
….Κάθομαι διπλοπόδι, απάνω στο χώμα, αμολώ της ρίζες μου βαθιά.
Είμαι όλο γάλα και ανάγκη, σκλαβώνω την πνοή, μισώ τη φλόγα που ανεβαίνει.
Είμαι η Μήτρα……
Από την Ασκητική του Καζαντζάκη

Ομιλία Τετάρτης 25 Μαΐου 2016

«Η διαταραχή της συμπτωματικής αίσθησης κενότητας του αναλυτή πιθανόν να συνιστά διαταραχή τεράστιας ψυχικής συμπύκνωσης του ασθενούς»

Ευτυχία Γυπαράκη

Περίληψη: Σε πολλές κλινικές περιπτώσεις η νεύρωση είναι άτυπη, η ψυχωτική φαινομενολογία είναι σποραδική, η μεθοριακότητα στηρίζεται μόνο σε σημεία ασαφούς κατηγοριοποίησης και τότε συχνά δημιουργείται αντιμεταβιβαστικά στον αναλυτή η αίσθηση μιας αμοιβαίας κενότητας και βαριεστιμάρας. Παρόλα αυτά ο ασθενής παρουσιάζεται σε διαφορετικές φάσεις της θεραπείας του με συμπυκνωμένα συναισθήματα θυμού, απελπισίας, αυτοκτονικού ιδεασμού, παθητικότητας τα οποία δεν κρατούν για πολύ. Οι καταστάσεις αυτές έχουν μια δύσκολη αναλυτική πορεία η οποία ενδεχομένως να διαρκεί για πάρα πολλά χρόνια επειδή ο ασθενής αρνείται να παρουσιαστεί ζωντανός και κυρίαρχος, αλλά από την άλλη, αδυνατεί να ζήσει χωρίς ένα κρυφά εξιδανικευμένο αντικείμενο που εκφράζεται μέσω του αναλυτή του.

Ομιλία Τετάρτης 24 Φεβρουαρίου 2016

«Ψυχοσωματική διάρρηξη σύνδεσης σώματος-ψυχής»

Κων/νος Τσώλης

Περίληψη: Η ανάπτυξη του σώματος του βρέφους αρχίζει από τη σύλληψή του. Η δε δόμηση της ψυχής του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις συνειδητές και ασυνείδητες προσδοκίες και φόβους των γονιών του από τη σύλληψή του. Η ενδομήτρια σχέση εμβρύου-μητέρας επηρεάζεται από τα πραγματικά και ενδοψυχικά γεγονότα της τελευταίας. Μετά τη γέννησή του το μωρό επηρεάζεται από τη συναισθηματική του σχέση με τη μητέρα του και αρχικά αντιδρά με σωματικά συμπτώματα και αργότερα με ψυχικά. Στους ενήλικες υπάρχει ο κίνδυνος να αντιδράσουν με σωματικά συμπτώματα και όχι με ψυχικά όταν αυξάνονται οι εσωτερικές ή οι εξωτερικές συγκρούσεις και παλινδρομούν σε προηγούμενες εξελικτικές καταστάσεις. Η διάρρηξη αυτής της σύνδεσης σώματος-ψυχής αποτελεί τις ψυχοσωματικές διαταραχές του ανθρώπου με κινδύνους για τη σωματική του υγεία. Οι άνθρωποι αυτοί αδυνατούν να ψυχοποιήσουν τις εσωτερικές συγκρούσεις τους.

Ομιλία Τετάρτης 27 Ιανουαρίου 2016

«Με κόστος μια ρωγμή που διευρύνεται με το χρόνο»

Μιχάλης Πέτρου

Περίληψη: Από την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974, πολλές εκατοντάδες ανθρώπων θεωρούνται αγνοούμενοι. Παρά τις εκταφές οστών τα οποία πρόσφατα ταυτοποιήθηκαν με μεγάλο αριθμό αγνοουμένων, η ολοκλήρωση της διεργασίας του πένθους τους βραδυπορεί, «με κόστος μια ρωγμή… που διευρύνεται με το χρόνο» Freud (1938). Ο εισηγητής θα προσπαθήσει να δείξει πώς το πένθος των αγνοουμένων φαίνεται να είναι συνδεδεμένο με τις περιπέτειες της ελληνο-κυπριακής κοινωνίας, συγκλονισμένης από άλυτα τραύματα και πένθη, τα οποία εμποδίζουν την συγκρότηση τόσο μίας μετριοπαθούς συλλογικής μνήμης, όσο και ενός δυνατού μέλλοντος για τη χώρα.

Ομιλία Τετάρτης 25 Νοεμβρίου 2015

«Το κόστος της αθωότητας: Η ανάλυση της διατήρησης μιας προβαλλόμενης παιδικότητας σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο»

Βασίλειος Μαούτσος

Περίληψη: Συνολικά οι ψυχικές διαταραχές μπορούμε να πούμε ότι σε άλλοτε άλλο βαθμό εκφράζονται μέσα από ένα πρίσμα ‘αθωότητας’ και καλής προαίρεσης η οποία λείπει στους υπόλοιπους ανθρώπους. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που κλινικά εξηγείται εμμέσως ή άμεσα από τις διαδρομές της Ναρκισσιστικής παραμέτρου η οποία ελέγχει σε μεγάλο βαθμό τις συγκεκριμένες καταστάσεις. Όμως η ‘αθωότητα’ έχει ένα θετικό πρόσημο το οποίον υπάρχει επειδή μπορεί και στηρίζεται στην πλέον βασική εκδοχή του Οιδιπόδειου Συμπλέγματος. Αυτή έχει τις ρίζες της στην πονηρή και αρνητική διάσταση της σεξουαλικότητας η οποία όταν απουσιάζει δημιουργεί σ’ ένα φαντασιωτικό επίπεδο την εαυτο-αντιπροσώπευση της αγνότητας και της αθωότητας. Ιδιαίτερα κατά την εφηβεία – την δεύτερη φάση της σεξουαλικής διαδρομής – η συνεχιζόμενη ηδονιστική ψευδαίσθηση ανωτερότητας εξ αιτίας της έλλειψης σεξουαλικότητας συνιστά μία επικίνδυνη κατάσταση εμπεδούμενη ως ‘αθωότητα’ με όλα τα υπό-παράγωγά της.

Ομιλία Τετάρτης 21 Οκτωβρίου 2015

«Εκφράσεις κατάθλιψης και θρήνου στην εφηβεία»

Μαρία-Αθηνά Βούλγαρη

Περίληψη: Η εφηβική ανάπτυξη είναι μια διαδικασία η οποία σηματοδοτεί σχέσεις αποχωρισμού και προσδιορίζει έναν εσωτερικό χώρο ικανό να συμπεριλαμβάνει τον ψυχικό πόνο, τον οποίο ο έφηβος καλείται να ανέλθει και να χειριστεί. Για να ευοδωθεί αυτή η διαδικασία η εφηβική εμπειρία γίνεται μίμηση πράξης σπουδαίας και τελείας η οποία βιώνεται και δεν είναι αφηγήσιμη.

Ομιλία Τετάρτης 29 Απριλίου 2015

«Κλασική Ψυχανάλυση και Bion» Διαφορές και ομοιότητες στο FREUD και BION

Β. Δημόπουλος

Περίληψη: Θα επιχειρήσω μία διαλεκτική σύγκριση, θέση-αντίθεση η οποία αφορά την τεχνική και θεωρία στο Freud και το Bion – πλέκοντας τες ταυτόχρονα εκεί που μου φαίνεται ότι μπορεί να γίνει. O Freud, ιδιαίτερα μέχρι το 1920, ασχολήθηκε περισσότερο με το δυναμικό ασυνείδητο, με την απώθηση, την άρση της κ.λπ. Μέσα απ’ αυτήν την οπτική, ήταν σκόπιμο θεραπευτικά-ερμηνευτικά να απευθυνθεί πρώτα στην άμυνα-αντίσταση, ώστε να αναδυθεί στη συνέχεια το δυναμικό ασυνείδητο με τα παράγωγά του, δηλαδή τα παράγωγα της ενόρμησης. Μιας και βρισκόμαστε στο μοντέλο της πρώτης τοπικής, η προσοχή είναι στραμμένη περισσότερο στην ενδυνάμωση του προσυνειδητού συστήματος. Πιστεύω πως αυτοί είναι και οι λόγοι που κάνουν τον Freud να χειρίζεται τη μεταβίβαση με έναν ιδιαίτερο τρόπο, αφήνοντάς την δηλαδή χωρίς ερμηνεία, διότι μόνο τότε θα αναπτυχθεί. Προτείνει να κάνουμε την ερμηνεία μεταβίβασης όταν αυτή γίνει αντίσταση. Επομένως, ερμηνεύει κατά περιόδους. Πιστεύω, όμως, πως ο Bion, πιο κοντά στην κλαϊνική γραμμή, παρακολουθεί βήμα-βήμα τις μεταβιβαστικές κινήσεις και κατηγορηματικά στοχεύοντας απευθείας στο ασυνείδητο παρακάμπτοντας κατά κάποιο τρόπο τις άμυνες. Αλλά, αν είναι έτσι τα πράγματα, τότε η άμεση παρέμβαση στο δυναμικό, αλλά και μη δυναμικό ασυνείδητο –ας μην ξεχνάμε ότι ο Bion ανέλυε ψυχωτικούς– τι συνέπειες μπορεί να έχει στην ψυχική οικονομία και στο σώμα; Αυτοί είναι μερικοί από τους προβληματισμούς, τους οποίους θα διερευνήσω μέσα από κλινικά παραδείγματα.

Ομιλία Τετάρτης 28 Ιανουαρίου 2015

«Κλασική Ψυχανάλυση και Winnicott»

Μ. Τσιλιβίγκου

Περίληψη: Το ερώτημα αν η Φροϋδική Μετα-ψυχολογία είναι σε θέση να αντιμετωπίσει την πρόκληση του οριακού ασθενούς είναι ήδη παλιό για τον ψυχαναλυτικό χώρο αλλά ακόμα παραμένει ανοιχτό. Νέες ψυχαναλυτικές θεωρίες, όπως αυτή του Winnicott, ήρθε για να ερμηνεύσει θεωρητικά και να αντιμετωπίσει θεραπευτικά μεταξύ άλλων και την οριακότητα. Είναι όμως πραγματικά νέα και ριζικά διαφορετική από την κλασική ψυχανάλυση, τουλάχιστον όσον αφορά τη θεωρητική ερμηνεία της συγκεκριμένης ψυχοπαθολογίας;

Ομιλία Τετάρτης 26 Νοεμβρίου 2014

«Κλασική Ψυχανάλυση και Ψυχολογία του Εγώ»

Β. Μαούτσος

Περίληψη: Το μεγαλύτερο και δυσκολότερο ερώτημα για τον Freud ήταν το να μπορούσε να περιγράψει τα ψυχικά φαινόμενα κάτω από έναν πρωταρχικό μηχανισμό, ο οποίος θα καθόριζε τη λειτουργία του συνειδητού και του ασυνειδήτου, καθώς επίσης και τον τρόπο έκφρασής τους μέσω του λόγου, έτσι ώστε η επαφή του ασθενούς με τον εξωτερικό κόσμο να γινόταν εφικτή. Η ανακάλυψη αυτού του μηχανισμού προέκυψε με την περιγραφή του Εγώ και των μηχανισμών που το διέπουν. Αργότερα, μια άλλη ψυχαναλυτική σχολή, βασιζόμενη στα ίδια ερωτήματα με εκείνα του Freud, συναποτέλεσε την επονομαζόμενη Ψυχολογία του Εγώ. Αν και φαινομενικά η σχέση των δύο είναι στενή στην πραγματικότητα οι διαφορές είναι τεράστιες. Η ψυχολογία του Εγώ δεν έχει ως σκοπό το συντονισμό του συνειδητού και του ασυνειδήτου με τον εξωτερικό κόσμο και τη διαμόρφωση του λεκτικού ιδιώματος. Αντιθέτως, σκοπός της ψυχολογίας του Εγώ είναι να περιγράψει μια δεδομένη ψυχική κατάσταση, κεντρικό σημείο της οποίας είναι το Εγώ, το οποίο διαπραγματεύεται τη νόσο του ασθενούς με τον έξω κόσμο. Υπό αυτή την έννοια η φροϋδική έννοια του Εγώ και ο τρόπος με την οποία συνέλαβαν το Εγώ οι Hardman και Kris είναι εκ διαμέτρου αντίθετες και χρίζουν προσεκτικής τοποθέτησης.

Ομιλία Παρασκευής 21 Μαρτίου 2014 – Μέρος Β

«Το Σώμα και οι Ψυχικές Αναπαραστάσεις του»

Βασίλη Δημόπουλο

Περίληψη: … Παρακολουθώ την εξέλιξη του ψυχικού οργάνου από τις απαρχές του που είναι το σώμα, μέχρι την πλήρη εξέλιξη του που θεωρώ τις αναπαραστάσεις και το συναίσθημα. Η πορεία αυτή η οποία έχει ως πηγή το σώμα με τις διεγέρσεις του, τους ερεθισμούς του, το ένστικτο στη συνέχεια, για να φτάσουμε στην ενόρμηση και τα παράγωγα της (αναπαραστάσεις, σκέψεις, φαντασιώσεις και συναισθήματα) δεν είναι γραμμική, δεν είναι προδιαγραμμένη ούτε δεδομένη και χαρακτηρίζεται από προοδευτικές και παλινδρομικές κινήσεις.

Ομιλία Παρασκευής 21 Μαρτίου 2014 – Μέρος Α

«Ο Έρως Γιατρός»

Roberto Neuburger

Περίληψη: Υπάρχει μια ιατρική γνώση περί Έρωτος; Στα αρχαία χρόνια, η Ιατρική δεν βρήκε κανένα εμπόδιο για να προσέχει και συμπεριλαμβάνει την Υποκειμενικότητα μαζί με τις δυσαρέσκειές της (τω όντι, δεν θεωρούμε τον ‘Ερωτα σαν Πάθος;), όπως το βλέπουμε στην ομιλία του Ερυξιμάχου στο Συμπόσιο του Πλάτωνος. Όταν ο Freud αναφέρει τον ΄Ερωτα – όπου οι υστερικές του ασθενείς τον οδήγησαν αναπόφευκτα – ο χωρισμός των δομών του Λόγου ήδη αρχίζει να παίρνει την μορφή του πλέον οριστικά.

Η θεωρία των τεσσάρων λόγων του Λακάν
Πέρα από την επιστημονική γενικότητα, την οποία η Ιατρική δεν μπορεί να αποφύγει όπως την δική της μόνιμη και στερεά αναφορά, κείτεται ένα υπόλοιπο: η υποκειμενικότητα, το άχρηστο αντικείμενο με το οποίο μόνο η Ψυχανάλυση μπορεί να ασχολείται. Δύο παραδείγματα της κλινικής πράξης της Διασυνδετικής – συμπεριλαμβάνοντας μια σύντομη συνάντηση με ιατρούς συγκινημένους από την αδυνατότητα να εξηγήσουν «το οποίο δεν παύεται να γράφεται» – δείχνουν τις αιώνιες ανεπάρκειες μίας «πανεπιστημονικής» προσέγγισης.

(Μετάφραση των Γαλλικών όρων του σχεδίου:)
Ο λόγος του Κυρίου
Αδύνατο
Ο λόγος του Πανεπιστημίου
Ανικανότητα
Ο λόγος της Υστερικής
Ο λόγος του Αναλυτή
Ο παραγωγός – Ο άλλος
Η αλήθεια – Η παραγωγή

Οι θέσεις των τεσσάρων λόγων του Λακάν
• Αυτό που βάζει στο προσκήνιο ο εκδότης της ομιλίας
• Αυτός για τον οποίο η ομιλία απευθύνεται
• Αυτό που κρύβει ο παραγωγός της ομιλίας
• Τι παράγει η ομιλία

Ομιλία Παρασκευής 31 Ιανουαρίου 2014

«Όταν η ποιητική της ψυχανάλυσης συναντά το άρμα του Θέσπιδος»

Μαρία-Αθηνά Βούλγαρη

…Ο ψυχισμός αναπλάθει μέσα από το όνειρο και το παιγνίδι αναπαραστάσεις, έτσι ώστε στο παιγνίδι, όπως και στο Θέατρο, η απαρτίωση, η μορφοποίηση, η ισορροπία να συναντά την μη απαρτίωση, το άμορφο, την αταξία. Το να είναι ενήμερος ο αναλυόμενος, το να ξέρει ο ηθοποιός, είναι η ικανότητα τους να διακρίνουν το παρόν από ένα παρελθόν που δεν το αρνούνται…

Ομιλία Παρασκευής 22 Νοεμβρίου 2013

«Ο ρεαλισμός περί την οικονομική κρίση και η φαντασίωση της καταστροφής του ατόμου»

Βασίλειο Μαούτσο.

Περίληψη: Η φαντασίωση του θανάτου αποτελεί την επιτομή κάθε δύσκολης ανθρώπινης κατάστασης είτε αυτή έχει στοματικές προεκτάσεις, όπως η στέρηση τροφής λόγω οικονομικής ανέχειας, είτε εξαιτίας μιας άλλης φαντασίωσης, η οποία αποτελεί προοίμιο της προηγουμένης, που είναι και η πλέον αμυντική. Εκ πρώτης όψεως, το Οιδιπόδειο Σύμπλεγμα δεν υπεισέρχεται σε μία τόσο απτή και ρεαλιστική κατάσταση όπως είναι η πτώση ενός οικογενειακού εισοδήματος. Αυτή όμως η δυσάρεστη κατάσταση, όταν βρεθεί ενώπιον μιας χρόνιας ευνουχιστικής προδιάθεσης, που αποτελεί μία συχνή οιδιποδειακή παρενέργεια, έλκεται απ’ αυτήν. Τότε, ο ρεαλισμός και η φαντασίωση του θανάτου αλληλοδιαπλέκονται και η εξωτερική συγκυρία επιτείνει τη φαντασίωση, καθώς και το αντίθετό του. Στη κλινική πράξη η οικονομική ανέχεια, ενώ μεταπίπτει κατ’ αρχάς σε φόβο καταστροφής και θανάτου, εν συνεχεία παίρνει οιδιποδειακά χαρακτηριστικά και παρατηρείται αλλαγή διάθεσης από την παθητική στην ενεργητική μορφή.

Πρόγραμμα Ομιλιών έτους 2012 – 2013

31/10/2012 Ο σαδομαζοχισμός στην ψυχαναλυτική σκέψη Α. Δετζώρτζης
28/11/2012 Διαφορές και ομοιότητες μεταξύ αγάπης, έρωτος και σεξουαλικότητας – Μέρος 1ο Β. Μαούτσος
18/12/2012 Το σώμα ως φαντασίωση στην ψυχανάλυση Α. Βούλγαρη
30/01/2012 Τελετές και τελετουργίες Μ. Τσιλιβίγκου
27/02/2013 Διαφορές και ομοιότητες μεταξύ ανδρικής και γυναικείας μορφής αγάπης, έρωτος και σεξουαλικότητας – Μέρος 2ο Β. Μαούτσος
27/03/2013 H σεξουαλικότητα της ψυχοσωματικής νόσου και η συχνότητά της σε περιπτώσεις καθήλωσης σε προεξάρχουσα ελεγκτικότητα της προσωπικότητας του ασθενούς Ε. Γυπαράκη